Cổ phần hóa DNNN: Lo cái gì?

21/12/17 09:08
LDNA+
Chiều 18/12/2017 tại Sở GDCK TP. Hồ Chí Minh (HoSE) đã diễn ra buổi đấu giá chào bán cạnh tranh cổ phần của Tổng công ty Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn (Sabeco). Kết quả đấu giá, một nhà đầu tư cá nhân đã mua được 20.000 cổ phiếu Sabeco đã đăng ký với mức giá 320.500 đồng/cổ phiếu.
Nhà đầu tư tổ chức (thực chất là một tỉ phú người Thái Lan đứng sau) đăng ký mua trọn lô 343,66 triệu cổ phiếu SAB với mức giá 320.000 đồng/cổ phiếu, bằng với mức giá khởi điểm. Theo đó, mức giá thành công bình quân được xác định là 320.000 đồng/cp. Như vậy, Nhà nước dự kiến thu về 110.000 tỷ đồng, tương đương 4,8 tỷ USD trong đợt đấu giá này. Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là một thương vụ thành công lớn, vượt quá mức dự kiến. Tuy nhiên, cũng có những người băn khoăn, như vậy một “con gà đẻ trứng vàng” lọt vào tay người nước ngoài, có nguy cơ độc quyền, rồi một thương hiệu Việt không còn trên thị trường. Vậy thì nên nhìn nhận vụ mua bán này và việc cổ phần hóa DNNN nói chung như thế nào cho phải lẽ?
Trước những ý kiến lo ngại nói trên, một nhà báo Việt Nam kể lại, trong chuyến công tác ở Estonia, Chủ tịch Quốc hội nước này cho biết, sau khi tách khỏi Liên Xô năm 1991, họ đã bán hết các DNNN. Trước vẻ ngại ngần của nhà báo, ông giải thích thêm: Chúng tôi chỉ quan tâm doanh nhiệp đó đóng thuế như thế nào, tạo bao nhiêu công ăn việc làm, chứ không lo đó là vốn của ai, “vốn trong nước cũng được, ngoài nước cũng tốt”. Tương tự, người Pháp dù ngậm ngùi nhưng không lo lắng trước việc người Trung Quốc đổ xô đến Pháp mua đất, trồng nho, mua nguyên các hãng rượu vang - quốc hồn quốc túy của người Pháp. 
Cũng như vậy, chúng ta cũng không nên quá lo ngại trước việc người nước ngoài nắm giữ các DNNN sau cổ phần hóa. Không chỉ Sabeco, Nhà nước cần tiếp tục thoái vốn khỏi các DNNN nói chung, nhất là các DNNN hoạt động kém hiệu quả. Nhà nước không nên “đèo bòng”, tốn thêm nguồn lực để đổ vào những doanh nghiệp như vậy. Vinashine, Vinalines, PVN, VRG, 12 dự án nghìn tỷ đắp chiếu… là những cái tên gắn với thất thoát, lãng phí hàng tỷ đô la. 
Nếu có gì đáng lo, đó là cứ giữ mô hình quản trị DNNN như hiện nay thì kém hiệu quả như đã thấy. Nhưng còn một nguy cơ hiển hiện nữa, đó là bất cứ lúc nào cũng có khả năng kẻ tham nhũng ngồi vào ghế lãnh đạo DNNN, hoặc quyền lực không được kiểm soát sinh ra tham nhũng. Lúc đó, kể cả “những con gà đẻ trứng vàng” cũng sẽ thôi đẻ, hoặc “trứng vàng” lọt hết vào “giỏ” của một nhóm người, chứ không vào NSNN, không mang lại lợi ích nào cho xã hội, quốc gia.
Như vậy, trừ những doanh nghiệp liên quan đến an ninh quốc gia, quốc phòng và phát triển xã hội, những ngành nghề khác thì phải mở cửa. Các doanh nghiệp hoạt động ở Việt Nam, dù dưới hình thức nào, đều chịu sự quy định của luật pháp Việt Nam và nhà nước có thể kiểm soát họ được với khung pháp lý chặt chẽ, sự thực thi tốt, không sợ họ thao túng hay gây tổn thất, bất lợi cho nền kinh tế. Mặt khác, cổ phần hóa sẽ mang lại một số vốn lớn (gần 5 tỷ USD như trong trường hợp Sabeco), đưa công nghệ, quản trị, nguồn nhân lực cao cấp vào theo quá trình đầu tư. Với sự tham gia cạnh tranh của những doanh nghiệp, tập đoàn lớn nước ngoài, người tiêu dùng Việt Nam được lợi cả trong ngắn và dài hạn; nền kinh tế cũng được lợi. Nếu có môi trường tốt thì sẽ xuất hiện nhiều công ty cạnh tranh và tạo nên nền kinh tế thị trường đa dạng.
Tuy nhiên, để tiến trình cổ phần hóa thành công, cần minh bạch, theo cơ chế thị trường, buộc qua đấu giá công khai chứ không phải đấu giá kiểu "quân xanh, quân đỏ"; chứng minh được khả năng trong tương lai lớn thì bán giá cao nhà đầu tư vẫn mua vì người ta nhìn thấy lợi nhuận. Đồng thời, quản trị DNNN phải tuân theo chuẩn mực toàn cầu, thông tin được minh bạch, nâng mình lên, tăng năng lực quản lý nhà nước. 
Đặc biệt, xử lý đất đai và xác định giá trị quyền sử dụng đất trong giá trị doanh nghiệp cổ phần hoá là một trong những vấn đề được quan tâm nhất trong quá trình cổ phần hoá DNNN. Theo quy định hiện nay, đất thuê không được tính vào giá trị doanh nghiệp, bởi vậy mà nhiều doanh nghiệp nhà nước khi cổ phần hóa được định giá rất thấp, “rẻ như bèo”. Sau cổ phần hóa, không ít chủ mới của các công ty cổ phần thường tìm mọi cách để chuyển đổi mục đích quyền sử dụng đất. Theo Bộ Tài chính, hiện có 60 dự án với diện tích 834.000m2 đất sản xuất chuyển đổi thành cao ốc, trung tâm thương mại để bán và cho thuê, có dấu hiệu làm thất thu ngân sách nhà nước. Nhiều lô đất được phê duyệt để xây chung cư cao cấp với mức giá chỉ 20-40 triệu đồng/m2, trong khi giá thị trường lên tới hàng trăm triệu đồng/m2. Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định về cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Điểm mới đáng chú ý là đưa giá trị đất (cả thuê và giao) tính vào giá trị doanh nghiệp, bao gồm cả lợi thế vị trí địa lý của khu đất. Đây có thể là một biện pháp bịt lỗ hổng nói trên.
Cuối cùng, gần 5 tỷ USD là một số tiền lớn, nhưng đối với một nền kinh tế đang gặp nhiều khó khăn như Việt Nam, so với nhu cầu trả nợ và trang trải chi tiêu, quả thật còn nhiều nỗi lo. Như một nhà kinh tế nhận xét, nó chỉ tương đương 3/5 thâm hụt ngân sách của cả năm 2016 (192.000 tỉ VND). Hay là số tiền này nếu thu được mới chỉ trả được 2/3 tổng số nợ của Vinashin hiện đã lên đến 180.000 tỉ VND. Vì vậy, một trong những mối quan tâm lớn là sử dụng những đồng tiền thu được từ thương vụ này (và tiền ngân khố quốc gia nói chung) như thế nào cho hiệu quả.
Nguyễn Đức Lam
Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

tối thiểu 10 chữ tiếng Việt có dấu không chứa liên kết

Tin cùng chuyên mục
Tin Mới Nhất
lên đầu trang