Tham nhũng chính sách

16/08/18 09:33
LDNA+
Nếu tham ô là việc mèo tha miếng mỡ, thì tham nhũng chính sách là việc hổ vồ nguyên cả con lợn. Toàn bộ rủi ro của chúng ta nằm ở chỗ: mải mê chống việc mèo tha miếng mỡ, chúng ta dường như ít để ý đến việc hổ vồ nguyên cả con lợn.
Tham nhũng chính sách là việc lạm dụng quyền ban hành chính sách, pháp luật để phục vụ lợi ích của cá nhân hoặc phe nhóm.
Với định nghĩa trên, chúng ta thấy chỉ có các quan chức cao cấp mới có thể tham nhũng chính sách. Đây là những quan chức có quyền hoạch định chính sách, thẩm định và thông qua chính sách. Về mặt nhà nước, các quan chức của Chính phủ, các bộ/ngành, các ủy ban nhân dân, các sở, phòng… thuộc loại quan chức có quyền hoạch định chính sách. Các vị đại biểu Quốc hội, các vị đại biểu Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp thuộc loại quan chức có quyền thẩm định và thông qua chính sách.
Tham nhũng chính sách mang lại lợi ích siêu lớn cho những kẻ tham nhũng, đồng thời cũng để lại những hậu quả hết sức nghiêm trọng cho đất nước. Một chính sách phát triển ngành méo mó được thông qua có thể làm lợi không thể kể xiết cho một số người, nhưng đồng thời cũng làm cạn kiệt các nguồn lực của đất nước. Một quyền năng không chính đáng được cài vào trong luật có thể hợp pháp hóa sự nhũng nhiễu vô tận của một số quan chức, nhưng đồng thời cũng làm cho đời sống của người dân, hoạt động của doanh nghiệp hết sức khó khăn. Như vậy, tham nhũng chính sách có thể thể hiện dưới hai hình thức: 1. Ban hành một chính sách có lợi cho cá nhân và phe nhóm; 2. Luật hóa các quyền năng không chính đáng để dễ bề nhũng nhiễu.
Hậu quả to lớn của tham nhũng chính sách là điều rất dễ cảm nhận. Tuy nhiên, hành vi tham nhũng chính sách lại không phải là điều dễ nhận biết. Có hai lý do cơ bản ở đây. Thứ nhất, ban hành chính sách là một công việc mang tính chính trị rất cao. Một chính sách được coi là tốt đẹp từ một góc nhìn này, vẫn có thể bị coi là tồi tệ từ một góc nhìn khác. Ví dụ, chính sách hạn chế nhập khẩu hàng hóa trong nước đã sản xuất được sẽ rất tốt đẹp cho những người sản xuất hàng hóa, nhưng chưa chắc đã tốt đẹp cho những người tiêu dùng. Chính sách bắt các xe ô tô con phải có bình cứu hỏa sẽ rất tốt đẹp cho các doanh nghiệp sản xuất bình cứu hỏa, nhưng chưa chắc đã tốt đẹp cho những người có xe ô tô. Chính vì thế khó có thể có một chuẩn mực khách quan, trung lập để nhìn nhận về một chính sách.
Thứ hai, hệ lụy của chính sách là điều rất khó nhận biết ngay từ đầu. Năng lực phân tích chính sách, năng lực đánh giá tác động của chính sách là những thứ chúng ta còn đang thiếu hụt khá nghiêm trọng trong quá trình lập pháp, cũng như trong quá trình ban hành chính sách.
Để chống lại tham nhũng chính sách, bảo đảm sự minh bạch của quy trình chính sách và bảo đảm trách nhiệm giải trình là rất quan trọng.
Tính minh bạch bắt đầu từ nguyên tắc chính sách chỉ có thể được ban hành để xử lý một vấn đề quan trọng đang phát sinh của đất nước, của địa phương. Không thể ban hành vì ý thích của các quan chức. Phải có công cụ để nhận biết vấn đề và xác lập ưu tiên của việc xử lý các vấn đề đang phát sinh. Phải có năng lực nghiên cứu để xác định đúng nguyên nhân của vấn đề và đề ra phản ứng chính sách phù hợp. Phải có năng lực phân tích chính sách để thấy rõ những được mất của chính sách và các hệ quả có liên quan.
Trách nhiệm giải trình bắt đầu từ việc cơ quan hoạch định chính sách cam kết chịu trách nhiệm về chính sách đã được đề ra. Nếu chính sách được đề ra không mang lại kết quả mong muốn, người đứng đầu cơ quan này sẽ phải từ chức để nhận trách nhiệm.
Ngoài ra, năng lực thẩm định chính sách, pháp luật của Quốc hội và HĐND cũng phải được nâng cao. Nếu tham nhũng chính sách, nếu lợi ích nhóm được cài cắm vẫn có khi được phê chuẩn, thì quả thực, năng lực thẩm định ở đây còn chưa được như mong muốn.
TS. Nguyễn Sĩ Dũng
Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

tối thiểu 10 chữ tiếng Việt có dấu không chứa liên kết

Tin cùng chuyên mục
Tin Mới Nhất
lên đầu trang