Tinh giản bộ máy

26/10/17 15:08
LDNA+
Một trong những vấn đề nóng tại Hội nghị Trung ương 6 vừa qua là tinh giản bộ máy. Những định hướng cụ thể đã được thảo luận và rất có thể sẽ là luồng gió mới cho cải cách.

Thực ra, thì 18 năm trước, Hội nghị Trung ương 7 khóa VIII năm 1999 đã bàn tới vấn đề này. Việc tinh giản bộ máy sau đó cũng đã có những chuyển biến. Tuy nhiên, kết quả đạt được không lớn và phần nào đó chưa đúng kỳ vọng. Nguyên nhân có nhiều, nhưng có lẽ nguyên nhân cơ bản nhất là hệ thống khuyến khích đã không thay đổi. Với một hệ thống khuyến khích vẫn vận hành như cũ, thì xu thế phình to bộ máy sẽ khó được khắc phục. Chúng ta có thể hiểu thế này: nếu bộ máy càng phình to thì càng có quyền và càng có lợi, thì không ai có động lực để cắt giảm bộ máy cả. Tất nhiên, chúng ta có thể nói đến cả những nguyên nhân liên quan đến chất lượng chính sách, năng lực thể chế hóa, năng lực thực thi pháp luật và hệ thống chế độ trách nhiệm. Có vẻ như ở tất cả các khâu cũng đều đang có vấn đề.

Việc nhập các bộ để hình thành một số bộ với chức năng và quyền hạn đồ sộ như Bộ Thương mại và Công nghiệp quả thực là một cố gắng. Đầu mối các bộ rõ ràng đã giảm. Tuy nhiên, nhập lại mà cơ chế quản lý vẫn không thay đổi thì hậu quả là ít bộ nhưng lại nhiều cục và tổng cục. Cũng giống như tình trạng một cửa, nhưng vẫn nhiều bàn, bộ máy vẫn to lớn, cồng kềnh. Thúc đẩy công việc qua được bộ máy này là việc đầy phức tạp, khó khăn.
Vì sao có tình trạng này, thì như đã nói ở trên, hệ thống khuyến khích đã không thay đổi sau mỗi cố gắng cải cách. Hiệu ứng “ao bèo phủ kín trở lại”, làm cho mọi chuyện vẫn lại như xưa. Bèo không chỉ phủ kín trở lại mà còn đẻ ra vô số bèo con, bèo cháu. Theo quy luật tự nhiên, mọi thiết chế sau khi được thành lập đều có xu hướng phình to ra, nếu chúng ta không có được một cơ chế giám sát hiệu quả. Rõ ràng cơ chế giám sát của chúng ta đang có vấn đề. Tuy nhiên, vấn đề lớn hơn có lẽ xu hướng quá dễ dãi trong việc đẻ ra vô số các thiết chế trên trời, dưới đất. Đây là một cảnh báo hết sức quan trọng cho hoạt động lập pháp trong thời gian tới. Để cắt giảm bộ máy thì quan trọng nhất là phải hạn chế sự can thiệp. Đừng làm thay thị trường, đừng làm thay doanh nghiệp, đừng làm thay người dân.
Việc tinh giản bộ máy lần này đang chịu những áp lực rất lớn. Áp lực lớn nhất ở đây là tình trạng thâm hụt ngân sách và kịch trần nợ công. Đơn giản là chúng ta không có đủ tiền và không thể vay thêm tiền để nuôi một bộ máy ngày càng trở nên khổng lồ và ham hố. Áp lực thứ hai là công luận. Người dân phản ứng ngày càng gay gắt hơn với tình trạng bộ máy vừa cồng kềnh, vừa kém hiệu năng. Ở đây, cũng đơn giản là người dân không muốn è cổ ra đóng thuế để nuôi một bộ máy như vậy nữa. Áp lực thứ ba là cạnh tranh. Hội nhập thì phải cạnh tranh với thế giới. Cạnh tranh thì không chỉ là giữa các doanh nghiệp với các doanh nghiệp, quan trọng hơn là giữa nền quản trị quốc gia với nền quản trị quốc gia. Chưa cần nói đến chất lượng của chính sách, nếu chúng ta phải tốn gấp đôi nguồn nhân lực để làm chính sách, thì chắc chắn là chúng ta đang thua thiên hạ. Chưa cần nói đến năng lực thực thi chính sách, nếu chúng ta phải tốn gấp đôi nguồn nhân lực để thực thi chính sách, thì chắc chắn là chúng ta đang thua thiên hạ.
Với những áp lực nói trên, ít có lựa chọn nào khác ngoài việc phải tinh giản bộ máy thành công. Làm được điều này, ngân sách cho bộ máy chắc chắn sẽ được cắt giảm. Tình trạng thâm thủng ngân sách sẽ có cơ hội được khắc phục. Nợ công cũng nhờ đó mà được cắt giảm. Chúng ta sẽ có điều kiện để cải cách tiền lương một cách cơ bản. Tình trạng “nó ăn như thế, thì nó cũng chỉ làm như thế” sẽ có cơ hội được khắc phục. Một bộ máy hiệu năng, chuyên nghiệp sẽ sớm được hình thành. Ngoài ra, áp lực tăng thu cũng sẽ giảm. Người dân sẽ không còn phải è cổ ra mà trả rất nhiều các loại thuế, phí. Người dân có thêm tiền lo cho mình, cho con cái thì đất nước cũng nhờ đó mà phát triển.
Tất nhiên, lần này quan trọng nhất là phải thiết kế cho được động lực để cắt giảm bộ máy. Khoán lương, bảo đảm cạnh tranh về hiệu quả công việc giữa các bộ, các địa phương có thể là những giải pháp hữu ích ở đây. Ngoài ra, cơ hội cũng cần phải được mở ra cho những người phải rời khỏi bộ máy. Tinh giản không có nghĩa là đuổi họ ra đường. Tinh giản phải là sự chuyển đổi theo hướng tạo điều kiện cho họ phát huy đúng năng lực và sở trường của mình. Ngoài ra, cũng phải tạo điều kiện cho kinh tế tư nhân, cho xã hội dân sự phát triển để cơ hội được mở ra nhiều hơn cho tất cả mọi người. Trong đó, có cả những người phải rời bỏ bộ máy hành chính - công vụ và bộ máy chính trị.

T.S Nguyễn Sĩ Dũng
Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

tối thiểu 10 chữ tiếng Việt có dấu không chứa liên kết

Tin cùng chuyên mục
Tin Mới Nhất
lên đầu trang