Người Đan Lai nhớ Bác

Đời sống & Lao động | Minh Thư | 04:45 18/05/2017

LDNA+ Khi nhắc lại kỷ niệm được gặp Bác Hồ, trên khuôn mặt Nhà giáo Ưu tú đầu tiên của tộc người nhỏ bé giữa đại ngàn Pù Mát La Văn Bốn bỗng rạng rỡ và như trẻ lại.

Bác Hồ chụp ảnh cùng một số vợ, con cán bộ lão thành cách mạng xã Môn Sơn, huyện Con Cuông - Ảnh: Tư liệu

1. Ngược Quốc lộ 7 ngót hơn 150km, ghé bản Châu Sơn, xã Châu Khê, huyện miền núi Con Cuông thăm Nhà giáo Ưu tú đầu tiên của tộc người nhỏ bé giữa đại ngàn Pù Mát La Văn Bốn. Đã ở tuổi bát tuần nhưng ông vẫn còn minh mẫn với nước da màu đồng hun rắn rỏi rất đặc trưng của người Đan Lai. Khi được nhắc lại kỷ niệm một thời đi học con chữ đặc biệt trong quãng thời gian đang học được gặp Bác Hồ khuôn mặt ông trở nên rạng rỡ và như trẻ ra. Ông say sưa kể: Không biết “Pú, nhạ, y, mệ” (ông, bà, cha, mẹ) có nhớ chính xác cái ngày tháng năm sinh không nhưng trong lý lịch được ghi mình sinh năm 1934 tại Mường Chát, nay là bản Khe Bu, xã Châu Khê nơi thượng nguồn của Khe Choăng, giữa đại ngàn Pù Mát. Ngày trước khi chưa có cách mạng tộc người Đan Lai “Theo dấu chân nai/ Bỏ vào hạt lúa/ Theo dấu chân cọp/ Cắm vào hạt ngô/ Lang thang đầu suối/ Bâng khuâng lưng đèo/… Như gió rừng chiều…”.

Ông La Văn Bốn với con em Đan lai bản Châu Sơn - Ảnh: Minh Thư

Tộc người Đan Lai qua truyền thuyết: Do sự tàn ác của trùm làng miền Hoa Quân (nay thuộc Thanh Chương bắt dòng họ Lê phải tìm cho được “100 cây nứa vàng và cái thuyền chèo liền chèo”, nếu không sẽ bị tru di tam tộc. Hoảng sợ trước sự tàn ác của trùm làng, trong đêm tối mịt mùng, cả làng cứ ngược sông Giăng chạy mãi đến nơi “sơn cùng thủy tận” khe Khặng (thượng nguồn sông Giăng). Người Đan Lai đã đổi họ Lê thành họ La để tránh sự truy bắt của trùm làng. Cuộc trốn chạy đã làm cuộc sống của họ biệt lập hẳn với thế giới bên ngoài. Đói nghèo, khổ cực cộng với bệnh tật khiến tộc người Đan Lai dần bị mai một.

Ông Bốn kể tiếp: Ánh sáng cách mạng về, Đảng cử cán bộ bình dân học vụ vào dạy “chữ của Bác Hồ” cho người Đan Lai. Năm khoảng hơn 13 tuổi, khi thấy có người về dạy chữ cho người Đan Lai thì thích lắm! Dù ngày phải lên rừng kiếm cái ăn, nhưng đêm về đốt lửa ngồi học mà quên mệt nhọc. Ba tháng sau mình đã thuộc chữ, có lẽ mình là người Đan Lai đầu tiên biết đọc, biết viết. Mình biết rồi lại tiếp tục dạy cho người khác trong bản và trở thành ông giáo bình dân học vụ của huyện.

Ông Bốn còn nhớ rất rõ: Tháng 3/1953, được huyện cử đi học lớp bổ túc văn hóa và giữ lại làm giáo viên của Trường Bổ túc văn hóa huyện. Từ tháng 8/1953 đến tháng 7/1956, ông được chọn đi học sư phạm miền núi Trung ương đóng tại Tuyên Quang. Ra trường ông xin về quê công tác. Về Nghệ An, ông mang “cái chữ” dạy cho con em các huyện Nghĩa Đàn, Tân Kỳ, Con Cuông, Tương Dương, Kỳ Sơn... Tháng 9/1959, ông tiếp tục đi học hai năm tại Trường Trung học sư phạm miền núi Trung ương tại Hà Nội. Tại đây, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam. Vinh dự hơn, ông được gặp Bác Hồ, nhân dịp Bác đến thăm trường.

Ông nhớ lại: “Hôm đó đang giờ học, thầy Phạm Văn An, Thư ký hội đồng giáo viên nhà trường thông báo ngắn gọn: Các lớp chuẩn bị đón khách. Cả lớp không ai nghĩ vị khách đó là Bác Hồ. Sau khi đi thăm, kiểm tra nhà ăn, nơi ở của học sinh trong trường, Bác dành thời gian nói chuyện với chúng tôi. Mở đầu câu chuyện, Bác nói: “Các cháu như hạt giống văn hóa đang được nhà trường ươm. Sau này Đảng, Nhà nước mang trồng chỗ khác. Các cháu cố học để mở mang kiến thức văn hóa cho dân tộc mình”. Nói rồi, Bác hỏi thầy Phạm Văn An: “Trường ta có bao nhiêu con em các dân tộc đang học tập tại đây?”. Thầy giáo An thưa: “Trong trường có 17 dân tộc anh em đang theo học”. Bác nói tiếp: “Thế chú chọn mỗi dân tộc hai học sinh chụp ảnh lưu niệm với Bác”. Vâng lệnh Bác, thầy giáo An, cầm danh sách đọc mỗi dân tộc hai học sinh. Đến lượt dân tộc Đan Lai, thì chỉ có mình tôi bước lên. Thấy vậy, Bác hỏi: “Sao dân tộc Đan Lai chỉ có một người?”. Tôi lễ phép thưa: “Thưa Bác! Cháu là đại diện duy nhất của dân tộc Đan Lai ở trường”. Bác hỏi tôi: “Thế nhà cháu ở đâu?”. “Dạ thưa Bác, nhà cháu ở huyện miền núi Con Cuông, tỉnh Nghệ An ạ”. Bác nhìn tôi âu yếm rồi nói: “Thế cháu phải cố gắng học hành cho tốt, sau này giúp đồng bào dân tộc Đan Lai học hành đến nơi đến chốn đó”. Giây phút ngắn ngủi bên Bác nhưng đó lại là niềm hạnh phúc lớn nhất trong cuộc đời của tôi”.

Khắc ghi những lời Bác dạy: “Các cháu cố gắng học cho tốt, học để về truyền lại cái chữ cho con em đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi”. Ra trường, thầy giáo La Văn Bốn không quản rừng thẳm, suối sâu, miệt mài mang kiến thức đến với đàn em nhỏ khắp các huyện miền núi phía Tây Nghệ An.

Để đào tạo đội ngũ giáo viên kịp thời phục vụ cho miền núi, tỉnh Nghệ An quyết định mở Trường Sư phạm cấp 1 miền núi Nghệ An, ông được cử làm Hiệu trưởng, Phó Bí thư Đảng ủy trường. Tại đây, ông đã góp công đào tạo hàng nghìn giáo viên phục vụ sự nghiệp giáo dục tỉnh nhà. Năm 1970, ông được điều về huyện Con Cuông, giữ chức Phó phòng Giáo dục cho đến khi về hưu.

Những năm tháng góp công cho sự nghiệp trồng người, ông La Văn Bốn luôn tâm niệm: “Tất cả vì học sinh thân yêu!” như lời Bác Hồ dạy. “Chữ Bác Hồ” theo ông đến khắp mọi thôn bản, giúp bà con nâng cao nhận thức, xây dựng cuộc sống mới. Người dân Đan Lai bản Châu Sơn theo ông rời nơi thâm sơn cùng cốc về nơi ở mới từ năm 1976, đến nay tuy còn khó khăn nhưng họ đã bắt nhịp với cuộc sống mới. Nhiều thế hệ con em tộc người Đan Lai gắng chăm học và trở thành cán bộ, giáo viên có trình độ đại học...

Vừa nhận sổ hưu, ông Bốn đã được tín nhiệm làm Phó Chủ tịch thường trực Hội Khuyến học xã. Dù không có một đồng phụ cấp nào nhưng ông hết mực vì công việc. Ông tâm sự: “Mong sao cho bà con Đan Lai ham học, biết cái chữ để không ngừng tiến bộ, biến hiểu biết thành gạo, thành cơm tiến bộ bằng người Kinh, người Thái… để sớm thoát khỏi cuộc sống đói nghèo.
Năm 1987, trước lúc nghỉ hưu ông Bốn được lãnh đạo huyện gợi ý cấp một suất đất và hỗ trợ xây dựng nhà ở trung tâm thị trấn Con Cuông, nhưng ông kiên quyết từ chối: “Người Đan Lai còn khổ nhiều, mình ở sướng hơn sao đành, cho mình về với bà con ở bản quê thôi!”. Năm 1996, ông Bốn đã vinh dự được Nhà nước trao tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, là người con đầu tiên của tộc người Đan Lai được phong tặng danh hiệu cao quý ấy.
Ông Bốn rất tự hào khi mang tấm ảnh ngày xưa được chụp với Bác Hồ ra khoe, ông xem đó là báu vật trong suốt cuộc đời theo cách mạng.
2. Năm 1958 Bác Hồ đã ra chỉ thị cho Bộ Giáo dục, Ủy ban Hành chính tỉnh Nghệ An mở trường Sư phạm miền núi Nghệ An. Ba năm sau, tháng 12/1961 Bác Hồ về thăm quê lần thứ hai, Bác vào thăm trường. Trước lúc đến trường, Bác nhờ Tỉnh uỷ mời một số gia đình cách mạng ở huyện Con Cuông xuống gặp Bác.
Lúc này các đồng chí lão thành cách mạng chỉ còn ông Vi Văn Khang, Bí thư Chi bộ Đảng miền núi đầu tiên của tỉnh Nghệ An (1931) và ông Vi Văn Lâm tuổi già sức yếu. Hai ông bàn cử bà Vi Thị Lan, vợ đồng chí Vi Văn Hanh (đảng viên của chi bộ Môn Sơn (1931) và bà Vi Thị Lâm vợ đồng chí Vi Văn Lâm xuống gặp Bác. Những năm chi bộ hoạt động bí mật ở bản Mon (nay là bản Thái Hòa) hai bà đã gan dạ, quả cảm, thông minh, vượt qua được những lúc cam go, gay cấn để bảo vệ các đồng chí đảng viên thoát khỏi sự truy bắt của kẻ thù.
Theo lời kể lại của bà Vi Thị Lan lúc còn sống, xuống gặp Bác Hồ, biết công lao của hai chị em, Bác nắm tay hai bà nói: “Bác về thăm quê, chưa lên thăm được đồng bào các dân tộc, bản làng vùng cao, nhất là các đồng chí lão thành cách mạng ở xã Môn Sơn, Bác mời đại diện đồng bào về đây Bác gặp, nhờ các vị về gửi niềm thương nỗi nhớ, lời hỏi thăm của Bác chúc đồng bào mạnh khoẻ. Bác mời tôi, bà Lâm và con cháu Môn Sơn, Lục Dạ, chụp ảnh chung với Bác”.

Ông La Văn Bốn khoe bức ảnh được gặp và chụp chung với Bác Hồ hơn 50 năm về trước - Ảnh: Minh Thư

Bức ảnh đó nay vẫn còn được lưu giữ trong Bảo tàng Nghệ An, người ngồi bên Bác treo phù hiệu là bà Vi Thị Lan, tiếp đó là bà vợ ông Lâm, bên trái Bác là cô Vi Thị Mùi xã Lục Dạ, cô Lang Thị Quế, xã Môn Sơn, đều là con của các cán bộ cách mạng lão thành… Bà Lan đem về bức ảnh kể chuyện cho dân bản nghe, ai cũng mừng vui, riêng ông Vi Văn Khang cầm bức ảnh này ngắm đi ngắm lại, nước mắt ông lưng tròng. Dân bản xem bức ảnh này nhiều người rưng rưng nước mắt, lòng nhớ Bác khôn nguôi…

(0) Bình luận
Tin mới nhất
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO