Những bức tranh kể chuyện thời cuộc

Văn hóa & Giáo dục | Diệp Thanh | 16:04 15/05/2020

LDNA+ Nếu đọc sách là trò chuyện với tác giả thì xem tranh cũng là trò chuyện với họa sỹ. Sau những cuộc trò chuyện gián tiếp qua tranh và trực tiếp ngoài đời với họa sỹ Lê Huy Tiếp, tôi càng trân quý cốt cách, đam mê và những trăn trở thời cuộc mà ông đa mang.

 
Những cuộc hội ngộ của ý tưởng
10 năm du học ngành mỹ thuật tại Nga đã góp phần tạo nên một họa sỹ Lê Huy Tiếp với vốn kiến thức vững vàng và nền tảng văn hóa đa dạng. Năm 1975, sau khi tốt nghiệp, ông trở về Việt Nam giảng dạy tại Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Song song với công việc của một giảng viên, họa sỹ đã ra mắt công chúng nhiều tác phẩm đầy dấu ấn. Bức tranh sơn dầu “Cô gái và con chó trắng” (sáng tác năm 1976) có thể coi là dấu ấn khởi đầu của người họa sỹ tài năng này. Bút pháp tả thực cộng với kỹ thuật vẽ tranh sơn dầu nhuần nhuyễn của họa sỹ Lê Huy Tiếp đã để lại ấn tượng mạnh mẽ cho người xem. Các nhà phê bình nghệ thuật đánh giá cái nhìn chủ nghĩa hiện thực lãng mạn và yếu tố siêu thực của Lê Huy Tiếp hoàn toàn khác biệt với các họa sỹ cùng thời.
Họa sỹ Lê Huy Tiếp đã đem đến cho công chúng cái đẹp của sự hoàn thiện, chỉnh chu và ẩn chứa những thông điệp nhân văn, sâu sắc. Với ông, tranh là cuốn nhật ký của họa sỹ, là cuộc hội ngộ ngẫu nhiên giữa suy nghĩ của tác giả và thực tế cuộc sống. Chính vì vậy, tranh của ông luôn trĩu nặng hơi thở thời cuộc. Là một trong những họa sỹ có nhà sưu tập riêng, tranh của họa sỹ Lê Huy Tiếp thường được mua ngay sau khi hoàn thành và được trưng bày ở nhiều nước trên thế giới.

Họa sỹ Lê Huy Tiếp bên phác thảo của tác phẩm “Đợi 2”

 

Một trong những tác phẩm gắn với tên tuổi họa sỹ Lê Huy Tiếp là “Đợi” (sáng tác năm 1997). Bức tranh vẽ một người phụ nữ mang thai mặc chiếc áo sơ mi đàn ông, đứng tựa cửa nhìn về phía biển, mây trời đang vần vũ. Giữa giông tố và cô đơn, người phụ nữ chờ đợi và cầu mong bình an cho người chồng và đứa con trong bụng. Không gian tranh khoáng đạt nhưng vô cùng chặt chẽ tạo nên những khoảng trống đầy cảm xúc. Những chi tiết như bức tranh Đông Hồ trên tường nhà cũ kỹ, chiếc đèn dầu, chú chó nhỏ... đều góp phần tái hiện câu chuyện thời cuộc, dấu ấn văn hóa thời bấy giờ. Hiện tại, họa sỹ Lê Huy Tiếp đang hoàn thiện tác phẩm “Đợi 2” với bối cảnh 2020. Cũng trong tâm thế chờ đợi, cô gái trẻ nhìn về phía biển nơi chiếc tàu cá bị đâm thủng và cầu mong bình an cho người chồng chưa trở về, cho đứa con chưa ra đời...
Từng giảng dạy về kỹ thuật in ấn ở các nước Mỹ, Pháp, Bỉ..., họa sỹ Lê Huy Tiếp còn được biết đến là người tiên phong trong hình thức đồ họa in độc bản tại Việt Nam. Bộ tranh in độc bản “Môi trường biển” (sáng tác năm 2001) của họa sỹ Lê Huy Tiếp là một trong những tác phẩm được nhận giải thưởng Nhà nước về lĩnh vực văn học nghệ thuật. Ông thực hiện bộ tranh khi đang công tác tại Huế, sau một cơn bão lớn. Trên đường đi dạy về, khi đang bì bõm lội qua những vũng nước mưa, ông nhìn xuống những mẩu rác mà dập dềnh dưới chân và tìm thấy ý tưởng thực hiện bộ tranh này. Ông nhặt nhạnh rất nhiều mẩu rác nhìn thấy dọc đường và mang chúng về xưởng. Nào là xác con chuồn chuồn chết, chiếc kéo hỏng, tấm lưới, mẩu nilon, cành cây, xương cá, chiếc lá... Qua đôi tay tài hoa và khối óc nhạy bén của ông, những mẩu rác vô tri bỗng chốc thành tranh. Bằng bố cục, màu sắc và hình khối, những bức tranh này đã kể một câu chuyện buồn về ô nhiễm môi trường.

 

 

Môi trường là một đề tài thường xuyên trong tranh của họa sỹ Lê Huy Tiếp. Trong tác phẩm “Rừng xanh” (sáng tác 2018) của mình, ông đã tiếp tục sử dụng hình thức in độc bản để miêu tả những thân cây lớn bị đốn hạ. Bức tranh ra đời trong một chuyến đi thực tế ở Tây Nguyên, sau khi nghe mọi người kể về tình trạng chặt phá rừng. Khi nhìn thấy vân gỗ nứt nẻ trên những chiếc ghế bằng thân cây mà mình đang ngồi, ông đã dùng sơn và con lăn để in chúng ra thành bức tranh về nỗi đau của rừng. Tên là “Rừng xanh” nhưng bức tranh này tuyệt nhiên không có màu xanh, chỉ có những khoanh gỗ tròn với màu đen tang tóc và vệt máu đỏ đau thương.
Là một người đặc biệt quan tâm đến vấn đề ô nhiễm môi trường, họa sỹ Lê Huy Tiếp là một trong những người tiên phong đưa đề tài tưởng chừng rất “khô khan” này vào tranh. Thông điệp đó thường được chuyển tải khéo léo qua hình ảnh những mẩu rác sinh hoạt nhỏ hoặc những đống rác chiến tranh lớn, bãi biển ngổn ngang hoặc dòng sông khô hạn... Và giữa không gian đất trời rộng lớn, con người luôn thật nhỏ bé, khiêm nhường.

 

 

 
Ông già Nghệ... 17 tuổi
Tự hào vì bản thân là một người Nghệ, họa sỹ Lê Huy Tiếp nhận mình mang tính cách Nghệ điển hình, không dễ thỏa hiệp và luôn kiên định với lựa chọn của bản thân. Dù bận rộn và sức khỏe hạn chế nhưng năm nào ông cũng sắp xếp thời gian về thăm quê.
Rất nhiều bài báo đã viết về họa sỹ Lê Huy Tiếp, về gia đình có truyền thống cách mạng của ông, về lần suýt chết bởi bom đạn, về viên bom bi nằm lại nơi quai hàm, về những năm tháng học tập nơi xứ người... Hoàn cảnh sống đã bắt cậu bé Lê Huy Tiếp phải tự lập và sống xa bố mẹ từ rất sớm. Thời thanh xuân của chàng trai tài năng này cũng là chuỗi dài năm tháng cô đơn nơi xứ người. Có lẽ vì thế mà trong tranh người họa sỹ này thường mang tone lạnh, sắc buồn cô liêu, man mác. Như ông từng nói: “Có lẽ nỗi buồn, nỗi cô đơn này gắn liền với tôi từ thơ bé, theo tôi trưởng thành, vận vào đời tôi rồi cứ thế vẽ vào tranh tôi rồi”. Tuy nhiên, những năm gần đây, nỗi buồn này đã dần thay đổi và mang một màu sắc mới.
Cuối tháng 4 vừa rồi, trên tài khoản mạng xã hội của mình, họa sỹ Lê Huy Tiếp đã đăng dòng chia sẻ hóm hỉnh “Thế là tôi đã sang tuổi 17” cùng rất nhiều bức ảnh gắn với 71 năm cuộc đời của mình. Không khó để nhận ra những bức tranh sáng tác gần đây của người họa sỹ tài hoa này có vẻ nhiều màu sắc hơn, tươi trẻ hơn. Ở tuổi thất thập, ông đang tận hưởng cuộc sống vô tư, hồn nhiên và toàn tâm toàn ý cho nghệ thuật. Những mảng màu, những đường nét, những giây phút thăng hoa cùng tranh chính là “chiếc ghế êm” khiến ông quên hết khái niệm về thời gian, về những cơn đau tuổi già, về những nỗi buồn thời thế.
Dù là một nghệ sỹ tên tuổi, nhiều kinh nghiệm, họa sỹ Lê Huy Tiếp vẫn luôn là một người ham học hỏi, sẵn sàng tiếp nhận cái mới. Điều này thể hiện rất rõ trong sở thích đi du lịch và những người bạn quốc tế của ông. Bên cạnh việc sành sõi và thường xuyên sử dụng tiếng Nga, người họa sỹ này còn mày mò tự học thêm tiếng Anh. Không ít lần tham dự triển lãm ở châu Âu, ông tự mình trả lời các phóng viên bằng tiếng Anh một cách lưu loát. Ngoài ngôn ngữ, họa sỹ Lê Huy Tiếp đam mê tìm hiểu về văn hóa và ẩm thực và thích thú với việc thưởng thức sự tinh tế bằng vị giác, khứu giác. Ông tìm thấy niềm vui trong việc tìm hiểu ngọn ngành về lịch sử, văn hóa, hương vị các loại rượu trên thế giới, những gia vị nổi tiếng, những đặc sản vùng miền... Bạn bè ngoại quốc của ông vẫn thường mách nhau: Đến Hà Nội thì hãy ăn ở nhà Lê Huy Tiếp, đó mới là nhà hàng ngon nhất.
Ham đọc, ham học, ham đi nhưng đối với nhu cầu cuộc sống, họa sỹ Lê Huy Tiếp là một người biết đủ, biết chừng mực để tìm thấy nhiều niềm vui. Trải qua những biến cố khó khăn trong cuộc sống gia đình, sức khỏe ngày một sa sút với nhiều căn bệnh nan y, ông vẫn giữ cho mình một tinh thần lạc quan, nhân hậu, yêu đời và truyền cảm hứng cho những người xung quanh. Hiện tại, họa sỹ Lê Huy Tiếp đang sống trong một căn hộ nhỏ ở Hà Nội. Một ngày của người họa sỹ già yêu thiên nhiên luôn là đi chợ, tự chuẩn bị bữa sáng, thưởng thức cà phê, cắm hoa và vẽ tranh... Căn hộ của ông, xưởng vẽ của ông cũng là điểm hẹn thú vị của con, cháu mỗi dịp cuối tuần, là nơi các họa sỹ thường xuyên lui tới gặp gỡ, chuyện trò. Mặc dù không còn giảng dạy nhưng họa sỹ Lê Huy Tiếp vẫn thường xuyên tổ chức các trại sáng tác và những buổi giao lưu kinh nghiệm cho thế hệ họa sỹ trẻ. Xuất phát từ mối quan tâm với môi trường, ông hiện đang tìm tòi và hướng dẫn các họa sỹ sử dụng các chất liệu in thân thiện với môi trường (eco-printing). Ông cho rằng: “Tôi cần phải chia sẻ lại những kiến thức mà mình đã tích lũy cho những họa sỹ trẻ, như thế kiến thức đó mới có giá trị, mới tiếp tục được sống”.
 
Dưới đây là một số tác phẩm của họa sĩ Lê Huy Tiếp:
 

 

 


(0) Bình luận
Tin mới nhất
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO