Tiền của dân được tiêu như thế nào?

05/04/18 15:12
LDNA+
Qua 10 năm nằm trong các quốc gia được khảo sát xếp hạng minh bạch ngân sách toàn cầu, Việt Nam đã đạt tiến bộ về công khai ngân sách.
Đọc tin này, bạn chớ vội mừng, vì chỉ số công khai ngân sách của nước ta chỉ tăng nhẹ từ 3/100 điểm năm 2006 lên 18/100 năm 2016 và năm 2017 đạt 15/100 điểm, thuộc vào nhóm nước ít công khai nhất. Ở địa phương, ngân sách tỉnh cũng có tình trạng tương tự. Điều này khiến cho người dân - những người đóng thuế tạo nên NSNN - hầu như không biết tiền của mình đã được và sẽ được tiêu như thế nào.
 
Sắc màu ngân sách
Nếu nhìn vào bản đồ công khai ngân sách tỉnh POBI 2017, có thể thấy màu đỏ - màu của nhóm các tỉnh có điểm số rất thấp (từ 0 - dưới 25 điểm) chiếm chủ đạo. Màu vàng (từ 25 - dưới 50 điểm) cũng loang khá nhiều; màu xanh lá cây (từ 50 - dưới 75 điểm) chỉ rải rác; và không hề có tỉnh nào được tô màu xanh đậm - trên 75 điểm. Trong số các loại tài liệu phải đăng tải công khai theo quy định của Luật NSNN 2015, được công khai nhiều nhất là dự toán ngân sách tỉnh năm 2018 đã được HĐND tỉnh phê chuẩn (51/63 tỉnh) và quyết toán ngân sách tỉnh năm 2016 (49/63 tỉnh). Báo cáo tình hình thực hiện dự toán ngân sách tỉnh năm 2017 (25/63 tỉnh đăng tải) và dự thảo dự toán ngân sách tỉnh trình HĐND phê chuẩn (27/63 tỉnh đăng tải) là các loại tài liệu được các tỉnh công bố công khai ít nhất.

Các đại biểu tham dự hội thảo "Quản lý ngân sách nhà nước: Từ các sáng kiến thực tiễn đến giải pháp chính sách” ngày 30/3

Nghệ An ta có màu đỏ, chỉ đạt điểm rất khiêm tốn là 14,7 điểm. Vào thời điểm khảo sát, tỉnh ta không công khai các tài liệu như: dự thảo dự toán, báo cáo tình hình thực hiện dự toán ngân sách tỉnh năm 2017, báo cáo tình hình thực hiện dự toán ngân sách tỉnh quý 3/2017. Hoặc có công bố nhưng đạt điểm thấp như dự toán ngân sách tỉnh năm 2018 đã được HĐND phê chuẩn chỉ đạt 8,8 điểm so với tỉnh có điểm cao nhất là 23,3; Quyết toán ngân sách tỉnh năm 2016 chỉ đạt 5,8 điểm so với cao nhất là 16 điểm. Sở dĩ như vậy vì giống như nhiều tỉnh, các cơ quan nhà nước tỉnh nhà đăng tải không đúng thời hạn quy định, không đầy đủ các bảng biểu theo yêu cầu.

 
Công khai nhưng chưa minh bạch
Theo khảo sát năm 2017 về công khai ngân sách, nhiều website của các tỉnh mặc dù được thiết kế có đầy đủ các mục công khai ngân sách như dự thảo, dự toán, quyết toán nhưng lại không có thông tin nào được đăng tải. Nhiều website không hiển thị nội dung thông tin ngày đăng tải nên không thể kiểm chứng được chính xác thời gian đăng tải có đúng so với quy định hay không. Nhiều địa phương chậm công bố thông tin, thông tin không đầy đủ. Có những địa phương đăng tải ngân sách trên website nhưng lại ở những thư mục khuất nên rất khó tìm, có nơi có đăng nhưng đòi mật khẩu truy cập.
Đặc biệt, theo TS Lê Đăng Doanh, các số liệu ngân sách tuy có được công khai nhưng không chi tiết, không biết chi những gì, chi cụ thể bao nhiêu nên những số liệu công khai không giúp người dân phát hiện được ngân sách sử dụng đúng hay sai, ai làm sai, nơi nào vượt dự toán, ở đâu có lãng phí... Hoặc có số liệu nhưng không thuyết minh khiến phần lớn người đọc không hiểu. Hơn nữa, cách đưa thông tin của một số nơi không có giá trị so sánh, ví dụ như có số liệu chi đầu tư xây dựng năm sau, không có số liệu cùng mục của năm trước nên không so sánh được… Với những số liệu được công khai như thế này thì có công khai nhưng chưa minh bạch; “công khai kiểu để trong bụi rậm”.
Tình hình chung của quốc gia cũng có những mảng tối trong quản lý NSNN đã được các chuyên gia đề cập nhiều, và đặc biệt đã được chỉ ra trong Nghị quyết 07 ngày 18/11/2016 của Bộ Chính trị. Thu ngân sách không đủ bù chi thường xuyên và chi trả nợ; nợ công cao; chi thường xuyên cao; vay nợ từ quỹ BHXH - một điều tối kị… Hoặc như ông Lê Đăng Doanh khi đề cập cơ chế xin - cho đã nhắc lại câu nói phổ biến của các địa phương: “Em đi có thì về có, đi không thì về không”.
 
Tiêu tiền của dân cho đúng - câu chuyện từ Quảng Trị
Để tiền NSNN - cũng là tiền của dân được tiêu đúng việc, hiệu quả, một cách minh bạch, cơ quan dân cử có vai trò “chốt chặn” rất quan trọng. Cách làm của HĐND tỉnh Quảng Trị là một ví dụ điển hình cho vai trò như vậy. Cơ quan này đã xây dựng, thể chế hóa bằng nghị quyết và áp dụng bộ tiêu chí chấm điểm để thẩm tra, lựa chọn các công trình đầu tư công hàng năm; gồm: tính khả thi, thực tế (phù hợp với định hướng của địa phương; tính ưu tiên; bảo đảm vốn đầu tư; sẵn sàng triển khai; cơ chế phối hợp); tác động kinh tế, xã hội, môi trường; tính đồng thuận (tỷ lệ người dân hưởng lợi, tỷ lệ đồng thuận ở xã, đồng thuận của nhóm bị ảnh hưởng ở tỉnh, huyện); tính công bằng cho các nhóm yếu thế. Mỗi tiêu chí được tính số điểm nhất định, tổng cộng có 100 điểm để đánh giá các công trình, dự án đầu tư công được trình ra HĐND.
Với bộ tiêu chí này, một số công trình được đánh giá không phù hợp đã bị loại bỏ, dành nguồn vốn đầu tư cho các công trình cấp thiết hơn đối với địa phương và người dân. Tháng 12/2016 Ban Kinh tế - Ngân sách đề nghị đưa ra khỏi danh mục 4 công trình khởi công mới năm 2017 với gần 144 tỷ đồng thuộc nguồn vốn tỉnh quản lý (nâng cấp hệ thống đường giao thông thị xã Quảng Trị; cơ sở hạ tầng khu A - Khu công nghiệp Tây Bắc Hồ Xá; Khu đô thị Đông đường Thành Cổ). Tháng 12/2017, Ban Kinh tế - Ngân sách thẩm tra phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm 2016 - 2020 thuộc nguồn vốn cân đối ngân sách địa phương. Không chỉ có thế, cách làm này đã được áp dụng trong các lĩnh vực khác thuộc thẩm quyền của HĐND, ví dụ như dùng các tiêu chí cụ thể để giảm số lượng khuyến nông viên, tiết kiệm được hàng tỷ đồng mỗi năm.
Như vậy, nếu thực hiện được đúng theo tinh thần của Luật, việc quản lý NSNN ở Việt Nam sẽ tiệm cận ngày càng gần hơn với những tiêu chuẩn, tiêu chí quốc tế. “Mỗi đồng ngân sách đều là tiền của người dân, của chính mình”. Công khai, minh bạch ngân sách gắn với trách nhiệm giải trình của cơ quan công quyền là những điều kiện tiên quyết giúp quản lý nhà nước hiệu quả, giảm lãng phí và tránh thất thoát, đảm bảo chất lượng dịch vụ công và tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển chung của mỗi địa phương và toàn bộ quốc gia.
Nguyễn Đức Lam
Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

tối thiểu 10 chữ tiếng Việt có dấu không chứa liên kết

Tin cùng chuyên mục
Tin Mới Nhất
lên đầu trang