Dấu xưa thành cổ

24/05/19 10:57
LDNA+
Tiếng là sinh ra dưới ngay chân núi Thiên Nhẫn, cũng đã từng nghe kể về câu chuyện vua Lê Thái Tổ (tức Lê Lợi), buổi đầu dựng cờ khởi nghĩa chống quân Minh đã xây thành, đắp lũy ngay trên dãy núi này. Thế nhưng mãi lần này tôi mới có dịp đặt chân đến thành Lục Niên. Quả thật, có đặt chân đến đây, mới cảm nhận được hào khí sục sôi một thời và càng khâm phục hơn người xưa đã vác đá xây thành cách đây đúng 595 năm…
 
Cùng đi với tôi lần này có nhà văn Nguyễn Huy Thắng (nguyên Phó Giám đốc, Tổng biên tập NXB Kim Đồng), con trai của cố nhà văn Nguyễn Huy Tưởng. Ông bảo rằng, muốn được leo lên dãy Thiên Nhẫn, nơi mà cách đây tròn 60 năm, vào năm 1959, cha ông trong một chuyến đi thực tế khu phi quân sự Vĩnh Linh, khi đi qua đây, đã ghi vào nhật ký mấy dòng. Đoạn nhật ký đề ngày 30/10/1959 viết rằng: “Hà Tĩnh hiển hách: có Nguyễn Du, Phan Đình Phùng. Nơi đây có núi Thiên Nhẫn trong 99 ngọn Hồng Sơn. Quang Trung đã lên gặp Nguyễn Thiếp. Lê Lợi chống nhau với quân Minh Thái Phúc, đắp Lục Niên thành”. Đoạn nhật ký này là một phần của một trường đoạn mà nhà văn Nguyễn Huy Tưởng ghi lại những nỗi niềm của mình khi đặt chân đến mảnh đất này. Đúng 60 năm sau, con trai ông lại đặt chân đến đây. Lục thập hoa giáp, dễ có mấy ai có được cái duyên đó như cha con văn sĩ họ Nguyễn.

Miếu nhỏ được xây dựng ngay dưới chân thành Lục Niên nhưng không hề có một dòng ghi lại về di tích này - Ảnh: Tiến Đông

 

Chúng tôi phóng xe máy từ Vinh, băng qua cầu Yên Xuân bắc qua sông Lam thẳng hướng dãy Thiên Nhẫn. Trưa hè, mặt đường bỏng rát, thoảng những luồng gió từ sông Lam thổi ngược lên, mát rượi. Đến chân núi Thiên Nhẫn ngay đoạn xã Nam Kim (Nam Đàn), hết đường lên, chúng tôi đành bỏ xe lại rồi cuốc bộ. Từ tấm biển dẫn tích đã cũ màu đặt dưới chân núi, đi thêm khoảng 1 cây số vào sâu trong núi hướng ngọn Động Chủ, những dấu tích của thành cổ Lục Niên cũng dần hiện ra. Trước sự bào mòn của thời gian, thành cổ chỉ còn lại đôi đoạn nằm phủ mình dưới những lớp rong rêu, cỏ mục.
Theo sử cũ ghi lại, thành Lục Niên có hình chữ nhận, được xây dựng theo lối ghép đá vào cuối năm 1424 khi nghĩa quân Lê Lợi phải rút quân vào xây dựng căn cứ ở phía nam (thuộc Nghệ An, Hà Tĩnh ngày nay). Về tên gọi, ngoài Lục Niên, thì thành còn được gọi là Lục Hoa, nằm ở lưng chừng ngọn Động Chủ thuộc dãy Thiên Nhẫn. Nhưng tên gọi Lục Niên vẫn được xướng danh nhiều nhất, bởi theo giải thích thì tòa thành này xây dựng đúng thời điểm đánh dấu 6 năm kể từ khi Bình định Vương Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa đến khi phải rút quân vào Nam (1418-1424).
Với vị trí xây dựng lưng chừng núi, thành Lục Niên được xem là tiền đồn của nghĩa quân Lê Lợi sau khi kéo vào Nam, án ngữ mặt phía Bắc của đạo quân chủ lực, lúc này đang đóng ở huyện Đỗ Gia (Hương Sơn - Hà Tĩnh ngày nay). Từ đây, bộ chỉ huy nghĩa quân Lam Sơn có thể bao quát và khống chế cả một vùng rộng lớn của lưu vực sông Lam, sông La và theo dõi hoạt động của quân Minh trong thành Nghệ An.
Trong Nghệ An ký của Bùi Dương Lịch, đoạn nói về núi Thiên Nhẫn (Thiên Nhận - chữ dùng của Bùi Dương Lịch), có viết: “Núi Thiên Nhận ở huyện Thanh Chương là núi đứng trấn trong huyện. Từ núi Kim Nhan chạy xuống phía Đông, hết tầng này đến lớp kia, ở giữa nổi lên 3 ngọn núi lớn, gọi là Tam Thai. Dãy núi này chạy liền lũ có 999 ngọn. Ngọn nào cũng có dáng hoạt động như muôn ngựa rong ruổi, khí thế hùng vĩ, gọi chung là núi Thiên Nhận. Ngọn Động Chủ thì ở về phía Nam, có thành cổ dài hơn 10 dặm (Ngọn Động Chủ còn có tên là núi Động Trú; thành cổ có tên là thành Bình Ngô), đá dưới chân thành có dạng như người, ngựa, giáo, mác. Phía Bắc núi có suối reo, ở sườn chảy xuống gọi là suối Bò Đái. Ngọn Hoàng Tâm thì dưới chân núi có hành dinh (nơi vua ở tạm khi đi kinh lý ở ngoài), của Vua Lê Thái Tổ, gọi là thành Lục Niên. Sử ký chép: Vua từ cửa quan Khả Lưu đem quân đến hương Đa Lôi, huyện Thổ Du (Thanh Chương thời thuộc Minh), thì già trẻ ở đó tranh nhau đem trầu rượu ra đón mời và nói rằng “không ngờ ngày nay lại thấy được uy nghi nước cũ”…

Một đoạn thành còn sót lại

 

Bùi Dương Lịch trong Ốc lậu thoại (câu chuyện ở nơi nhà dột) - tuyển tập thơ văn trên 50 bài, gồm đề vịnh, cảm tác theo kiểu “ngôn chí”, cũng đã viết về ngọn núi Thiên Nhẫn rằng: Địa tiếp Tam Giang hiểm/ Sơn như vạn mã tri/ Chương, Hương phân lưỡng lộ/ Lam, Phố hội tam kỳ/ Hoan, Đức khoa hùng trấn/ Trà, Cao khống viễn thùy/ Bình Ngô đương nhật sự/ Phá địch dĩ khai hi. (Dịch nghĩa: Đất tiếp giáp ba con sông hiểm trở/ Núi như muôn ngựa chạy/ Chia huyện Thanh Chương và huyện Hương Sơn làm hai đường/ Là ngã ba hợp hai con sông Lam, sông Phố/ Khoe đức mạnh trấn giữ ở Hoan Châu và Cửu Đức/ Núi Trà và Núi Cao khống chế biên thùy xa xôi/Ngày ấy có việc bình Ngô/ Phá giặc để xây dựng cơ đồ).
Cách chân thành Lục Niên không xa, ngay dưới chân núi là khu mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp (1723-1804). Ông là người làng Nguyệt Ao, tổng Lai Thạch, huyện La Sơn (nay là Kim Lộc, Can Lộc, Hà Tĩnh), đậu Hương Giải năm 1743, từng giữ các chức như: Huấn đạo phủ Anh Đô; Tri huyện Thanh Giang. Năm 1768 ông đã xin cáo quan về ở ẩn. Dưới thời Tây Sơn, ông đã từng 3 lần được Hoàng đế Quang Trung gửi thư mời ra giúp việc nước (lần 1 năm 1786; lần 2 và 3 trong năm 1787). Được giao trọng trách quan trọng như chọn đất xây dựng Phượng hoàng Trung Đô; sau đó được giao giữ chức Viện trưởng Sùng Chính viện Nam Hoa - trung tâm Quốc gia dịch sách chữ Hán ra chữ Nôm. Viện này đã tập trung nhiều học giả nổi tiếng xứ Nghệ như: Hoàng giáp Bùi Dương Lịch, Tiến sĩ Phan Bảo Định, Nguyễn Công, Nguyễn Thiên… có vai trò và ý nghĩa rất lớn trong việc đặt nền móng cho công cuộc cải cách giáo dục dưới thời Tây Sơn. Thực hiện mục tiêu chấn hưng, đề cao chữ Nôm, đưa chữ Nôm thành văn tự chính thức và từng bước thoát khỏi sự ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa.
Dẫu có giá trị lịch sử, văn hóa và cả không gian cảnh quan. Thế nhưng, tiếc thay thành cổ Lục Niên và không gian cảnh quan trên dãy Thiên Nhân nơi có di tích này chưa được bảo tồn, bảo vệ và khai thác đúng mức. Chưa thấy sự trân trọng nào đối với một di tích, một dấu ấn minh chứng cho một thời kỳ trọng đại của lịch sử dân tộc. Ngay dưới chân thành Lục Niên, ngày nay một miếu thờ đã được dựng lên, treo cờ phật, nhưng không một dòng dẫn tích. Cách đó không xa là khu mộ La Sơn Phu tử Nguyễn Thiếp nằm nép mình dưới chân núi, khiến chúng tôi không khỏi chạnh lòng...
Tiến Đông
Bình luận

Bài viết chưa có bình luận nào.

tối thiểu 10 chữ tiếng Việt có dấu không chứa liên kết

Tin cùng chuyên mục
Tin Mới Nhất
lên đầu trang